Anno van der Heide combineert beeld, geluid en tekst

Anno van der Heide combineert beeld, geluid en tekst 

In WM Gallery zag ik de tentoonstelling Keep on Rockin.’ Ik zag veel vrolijke mensen, vaak dansend. De foto’s brachten de sfeer terug van de jaren vijftig en de opkomst van de rock ‘n roll. Little Richard's Tutti Frutti was toen een hoogtepunt. Onlangs draaide in de filmhuizen een film over zijn leven. Met daarin, net zoals op de tentoonstelling en in het fotoboek, veel vetkuiven, oldtimers en petticoats. 

Ik spreek met Anno van der Heide, de maker van de foto’s. Half juni 2023 verscheen haar fotoboek `Keep on Rockin’ bij uitgeverij Lecturis. Jarenlang volgde ze de Nederlandse rock ’n roll scene op festivals. 

Academie Minerva

Anno is in Drenthe opgegroeid, waar de Nederlandse bluesband Cuby & The Blizzards op alle podia en schoolfeesten speelde, met Herman Brood op toetsen. “Toen ik dat hoorde, wilde ik ook leren pianospelen. Ik hield van Blues, de basis van de rock ’n roll. Door die energieke blues van Little Richard en Chuck Berry leerde ik ook de Rock ’n Roll waarderen.” 

Behalve fotografe, is Anno van der Heide beeldend kunstenaar, journalist en muzikant. Aanvankelijk speelde fotografie voor haar een bijrol. Op de kunstacademie van Groningen, Academie Minerva, was fotografie ondergebracht bij de afdeling ‘Publiciteit.’ Op de ‘Vrije Afdeling’, waar Anno tussen 1969 en 1974 studeerde, was fotografie ‘not done’. Pas in het laatste studiejaar was fotografie ook op de Vrije Afdeling als keuzevak mogelijk. Als enige kunststudent van haar jaar koos zij daarvoor, waardoor ze privélessen kreeg. 

De wereldpolitiek

Van begin af aan speelde politiek een rol in haar werk. In 1974 studeerde ze af met een stripverhaal, een decor over de benarde omstandigheden van de strokartonarbeiders omstreeks 1920 en met de installatie ‘Er zit oorlog in zijn hoofd’. De ondertitel luidde: ‘De orgelman en zijn hondje Fikkie’.

De installatie is ongeveer 2.50 meter hoog. Een groot olieverfschilderij van een oude man rust op een rolstoel, gemaakt van fietswielen. De handen van de man zijn geboetseerd, de vingers zweven in 3D boven het klavier van een harmonium. Naast de invalidewagen staat een gebeeldhouwd hondje. In de buik van het dier zit een stofzuiger, waarmee het harmonium wordt aangedreven. De toeschouwer kan zo samen met de orgelman musiceren. In de schedel van de orgelspeler zijn bommenwerpers geschilderd, die boven rieten hutjes vliegen: er zit oorlog in het hoofd van de orgelspeler. De installatie zit een verwijzing naar de Vietnamoorlog, die toen actueel was.

Ze beschouwt deze installatie als haar eerste sleutelwerk. 

Tussen 1989 en 1992 volgde ze een tweede kunstopleiding, Audiovisuele Media in Hilversum, waar ze afstudeerde in regie en scenarioschrijven voor documentaires. Ditmaal koos ze vanaf het eerste jaar als bijvak fotografie, dat steeds belangrijker werd.  Scenarioschrijven voor documentaires grenst nauw aan de journalistiek. Nadat ze enkele korte films voor Socutera had gemaakt, moest ze geld verdienen. “Ik meldde me bij HP/De Tijd, waarvoor ik jarenlang interviews heb gemaakt.” Dat deed ze later ook voor AD/Magazine. Nadat ze een reisgids over Oost-Afrika had geschreven en gefotografeerd, kwam ze terecht bij het tijdschrift Vice Versa van de ontwikkelingsorganisatie SNV.    

Reizen, schrijven en foto’s maken

Vanaf dat moment maakte ze reportagereizen naar Afrika, als schrijvend journalist en fotograaf. Ze reisde altijd alleen en bleef als het even kon langer weg om onafhankelijke foto’s te kunnen maken. Een -of twee- Afrikaanse foto’s beschouwt ze ook als sleutelwerk. Enkele jaren vóórdat ze als journalist naar Afrika ging, had ze drie maanden door Oost-Afrika gereisd. Tijdens een reis van vijf dagen en nachten op een open goederentrein van Mali naar Senegal, liep ze een zware longontsteking op. Overdag was het bijna 50 graden, ’s nachts hooguit 18 en de oude trein begaf het voortdurend. Ze strandde in Gambia, waar volgens medereizigers goede artsen waren. Op een enkele medicijnman na, bleek dat niet het geval. Door een gelukkig toeval ontmoette ze ontwikkelingswerkers die antibiotica in hun EHBO-doos hadden. Ze bezorgden haar onderdak in een strooien hut op de compound van de familie Jalamang. Daar bleef ze drie weken om aan te sterken, en nam ze deel aan het dorpsleven. “Voordat ik vertrok, wilde ik foto’s maken in het dorp. Om daarvoor toestemming te krijgen, vergaderden de dorpsoudsten een lange middag onder een schaduwrijke boom.”  

Uiteindelijk kreeg Anno toestemming, maar na afloop waren alle mensen teleurgesteld dat er geen foto’s uit het apparaat rolden, zoals bij polaroidcamera’s. “Ik wilde de foto’s opsturen, maar het dorp had geen postbus. Daarom beloofde ik de foto’s ooit zelf langs te brengen.”

Dat gebeurde pas 15 jaar later, toen ze in Gambia een reportage met foto’s voor HP/De Tijd maakte over Nederlandse vrouwen die een jongere man zoeken. “Als dank voor de gastvrijheid, kocht ik een geit voor de familie Jalamang. Niet om te slachten, maar een vrouwtjesgeit, die jonkies kon krijgen en melk gaf. En natuurlijk bracht ik de foto’s mee. Het hele dorp liep uit om de foto’s te bekijken. Mevrouw Jalamang zat omringd door de kinderen op de grond. uit het dorp. Ze was verbaasd dat ik na zo lang was teruggekomen en blij verrast door de geit. Die dag heb ik maar drie foto’s gemaakt.”

Deze foto’s noemt ze ook een sleutelwerk, ze vertellen een verhaal. Door razendsnel te reageren, wist ze precies die verbaasde, verraste gezichtsuitdrukking van mevrouw Jalamang vast te leggen. 

Tentoonstellingen en fotoreportages

Haar Afrikaanse portretten leidden tot een reeks fototentoonstellingen: onder meer in het Spaarnestad FotoArchief en de Volkenkundige Musea in Groningen en Nijmegen. 

De omvangrijke tentoonstelling Water, bron van leven was een half jaar te zien in het museum Neeltje Jans, onderdeel van de Zeeuwse deltawerken. “Dat was heel bijzonder. Mijn foto’s hingen in de verkeerskoker van de Oosterscheldekering, waar het zeewater tegen de muren klotst. Terwijl in mijn foto’s uit Afrika water -en het gebrek daaraan- een rol speelde. Tussen de foto’s door, op het plafond en op de vloer waren deinende golven geprojecteerd.” 

Anno is een typische mensenfotograaf. In Sevilla maakte ze uitgebreide fotoseries van de voorbereidingen van de Semana Santa, deprocessies in de week voor Pasen, en van de Feria de Abril, de aprilfeesten. “Net als met de rock ’n roll foto’s, stort ik me volledig in het onderwerp. In Spanje liep ik middenin de stofwolken van de paarden. Daarna moest de reparateur mijn camera van het vuil ontdoen.” 

Zeehonden en een aalscholver

Als beeldend kunstenaar maakt ze vooral installaties en tekeningen. Toen de Hondsbossche Zeewering, de zeedijk, werd ingepakt met 35 miljoen kubieke meter zand, om het stijgende zeewater tegen te houden, maakte ze de installatie ‘Dijktoerisme’. De zandverplaatsing trok veel zeehonden én dagjesmensen. De installatie bestaat uit een uitgezaagde stripverhaalhond, rat en egel. En een vies tafeltje met patat, visgraten en achtergelaten wijn, met als tafelkleed een krantenartikel over de stijging van de zeespiegel. Centraal is een grote cartooneske fotocollage, met daarop mensen die naar zeehonden kijken en vice versa. Hoewel Anno zelden photoshop gebruikt, bestaat deze collage uit 42 onderdelen. Ze monteert de foto’s zodanig, dat duidelijk zichtbaar is dat de afbeelding is gemonteerd: als een grote cartoon. Ze laat de beelden zien op haar telefoon. 

De installatie Kind of Blue was te zien in Museum Kranenburgh in Bergen. Ik zie een aalscholver op een lantaarnpaal, een insect dat zich probeert te bevrijden uit het vuil op de grond. Daarnaast staat een blauw ingedeukt vuilnisvat en daarboven een golf met spetters.  Het thema van de groepstentoonstelling was: ‘De toekomst is nu’. In de catalogus schrijft Anno daarop het volgende commentaar: ‘Het humeur en de huidige “staat van zijn” van mensen – en de aardbol waarop zij wonen – stemmen op zijn minst tot somberheid. En terwijl de aalscholver vanaf zijn hoge zetel met opmerkelijk aanpassingsvermogen vleugels verwarmt aan uitlaatgassen, plet een projectiel de vuilnisbak, spettert de vervuilde zee frivool haar druppels en vloekt het vertrapte insect. 

’t Is hier nu verre van pluis.’ 

Rabbit Art Stories

Anno is gek op combineren. In veel recent werk combineert ze beeld, geluid en tekst, met vaak ook uitgezaagde stripfiguren van bijvoorbeeld konijnen en egels met tekstbolletjes erboven. Ze heeft zelfs een hoorspel over konijnen gemaakt, de Rabbit Art Stories, te volgen op haar Instagram. Helaas zijn haar drie konijntjes niet zo lang geleden overleden. In de installatie Blues & News, die bestaat uit een grote stapel kranten met een kamerscherm, draait een geluidstape met muziek en poëzie/spoken word. Anno wil hiervan een geïllustreerd boek maken – met daarbij een CD met de muziek en voorgedragen teksten. “Ik heb ook het muziekconcept bedacht en speel zelf piano. Samen met jonge muzikanten van de Herman Brood Academie, heb ik de muziek al improviserend opgenomen in een studio. Naast beeldende kunst/fotografie en schrijven is muziek mijn grote liefde.” 

Inmiddels woont ze al ruim tien jaar niet meer in Amsterdam, maar in het dorpje Tuitjenhorn. Dat ligt in de kop van de provincie Noord-Holland tussen de kool- en de bollenvelden, op fietsafstand van de zee. Ze laat een foto zien van een zebra en de molen van Tuitjenhorn. “Die foto is niet gephotoshopt.” Inmiddels hebben alle vijf toegangswegen tot het dorp een groot bord met een foto van Anno erop, van een koolveld en een tractor tijdens de kooloogst. 

Tot slot: wat is haar filosofie?

“Ik combineer het artistieke met het inhoudelijke. Daarbij kies ik de techniek die meest geschikt is voor mijn onderwerp. Fotografie is een geweldig medium om de tijdgeest vast te leggen - en de werkelijkheid: dat wil zeggen mijn visie op de werkelijkheid. Ik werk niet in een studio. Zodra ik mijn fantasie wil gebruiken, maak ik liever een installatie of een tekening.” 

Haar werk heeft vaak een sociaal-maatschappelijke component. “Ik houd ervan om kleine gemeenschappen en subculturen vast te leggen, zoals ook de rock ’n roll scene, die ik langdurig volgde.” 

Daarbij gaat Anno te werk als een echte straatfotograaf, ze laat mensen nooit poseren. Verder gebruikt ze voor haar foto’s bewust nooit een telelens. Ze fotografeert mensen altijd openlijk en van heel dichtbij. “Dat is een kwestie van respect, mensen kunnen ook weigeren. En daardoor is er altijd een moment van contact nodig.” 

Met het fotoboek Keep on Rockin legt Anno van der Heide de relatief onbekende Nederlandse rock ’n roll subcultuur vast. Het boek is verkrijgbaar via de boekhandel of via de uitgever.

Omvang: 96 pagina’s.
Hardcover. 24 x 30 cm.
Ontwerp: Marc Koppen.
Winkelprijs: E 30,--
ISDN: 978 94 6226 4045

Informatie: Uitgeverij Lecturis, Paul van Mameren. Tel: 0031.40. 281.45.45. Mail: paul@lecturis.nl 

Afbeeldingen 

1) Rockabilly guys, 2) Keep on Rockin cover, 3) Rockabilly girls, 4) Rock 'n Roll streepjestruitjes, 5) Rock 'n roll spinning, 6) Sevilla Feria de Abril, 7) ) Sevilla Flamenco meisje Feria de Abril, 8) GambiaMw. Jalamang met kinderen uit het dorp, 9) Guinee Bissau Onafhankelijkheidsmonument Cassaca, 10)  BLues & News Herfst Pathetique, tekst en illustratie Anno vdH, 11) Sevilla Boetelingen oefenen voor Semana Santa, 12) Jemen bij de qatvelden, 13) Dijktoerisme fotocollage, 14) Anno bij piano fotograaf R de J O, 15) Keep on Rockin cover voorzijde            

https://www.annovanderheide.com/  (Under Construction)
https://www.instagram.com/p/CO8cBqvj2ic/
https://www.instagram.com/p/CrBYSA9ogqF/?hl=es
https://gallerywm.com/WP/anno-van-der-heide-keep-on-rocking-09-11-06-2023-book-launch-flash-exhibition/

 

Circa:
Nee

Reageren

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Aantal stemmen: 0