Totstandkoming van een fotoproject


Dingen, ondingen en knipogen.

Het lezen van Francis Ponge bracht mij op een idee voor dit project. Deze Fransman schreef in 1942 een boek met als titel Le parti pris des choses. In de vertaling heet dat Namens de dingen. Het boek bevat korte teksten over heel gewone dingen zoals regen, de strandkei, water, een slak. Ponge zoekt naar - en beschrijft de essentie der dingen.
De essentie vastleggen is interessant, ook voor een fotograaf.
Albert Renger – Patzsch, een Duitse fotograaf maakte in 1928 een boek, met daarin honderd foto’s, waar hij de titel Die Dinge aan gaf. De uitgever voor zijn boek wilde echter niets van die titel weten; het werd Die Welt is schön. Dit fotoboek werd een succes, een bestseller.
Dat is inspirerend.
Trouwens, Paul Sebes schreef een boek over schrijven, maken, uitgeven en verkopen van boeken getiteld Bestseller. Over verkochte aantallen meldt hij:
'Als je er 10.000 verkoopt, krijg je een sticker op het omslag met 'bestseller' erop,...'

Ik begin aan een nieuw fotoproject met als werktitel: dingen.
Door te fotograferen kwam ik er al snel achter dat dingen soms gewoon ondingen waren.
Ik veranderde de projectnaam dan ook in: dingen, ondingen. Dat gaf meer duidelijkheid.
Voor mij was al duidelijk dat ik geen bomen (dat was een vorig project) en geen mensen zou doen. Mensen deed ik namelijk daarvoor vaak en veel voor mijn sociale fotografie. Ook wilde ik er geen kunstgalerij van maken door veel kunstwerken te fotograferen. Als ze er al op zouden komen dan als ding.
Toch miste ik nog iets. Ik zocht behalve duidelijkheid ook een zekere vrijheid. Die vond ik door er nog een derde woord aan toe te voegen: knipogen. Daar kon ik vele kanten mee uit, heerlijk.
Bovendien die driedeling op zich beviel me ook.
Het werd dus het project  Dingen, Ondingen en Knipogen. Gemakshalve afgekort tot DOK.

Achteraf best begrijpelijk dat een van de eerste foto’s de essentie van water laat zien: water valt.
Bovendien gaat er een citaat van Francis Ponge over water aan vooraf.

Dingen zijn overal.

Ik fotografeerde dingen lopend, vanaf de stoep.
Het gaat er dan om dat je de dingen / objecten waar je normaal geen aandacht voor hebt, ziet. Dat vereist een vorm van alertheid die je doorgaans niet opbrengt voor die dagelijkse omgeving.

Leegte

 

Zo ben ik heel vaak gewoon langs een huis gelopen of gefietst zonder dat de hoog aan de voorgevel bevestigde witte, lege, lichtbak mij opviel.
Tot toen ik luisterde naar een stemmetje in mijn hoofd dat zei: ‘wat een geinig ding’.
Hoor het woord ding, en kijk goed.
De foto van dat object is gauw gemaakt. Nou ja, de omstandigheden, vooral de lichtomstandigheden moeten kloppen. Zo niet dan moet een ander moment gekozen worden.

Zo werken is een vorm van sensitieve improvisatie, een werkwijze die ik tegen kwam bij Duitse dadaïstische kunstenaar Hans Richter.
Dat genoemde stemmetje gebruikte soms woorden als:  wat een mooi ding, wat een rot ding; wat is dat voor ding?
Door goed naar die innerlijke stille stem te luisteren is fotograferen eenvoudiger geworden.

Met camera en statief heb ik gedurende een aantal jaren systematisch alle straten van Den Haag doorgelopen. Hoewel dingen overal zijn te vinden vond ik ze niet altijd geschikt voor mijn project.
Ongeveer de helft van de in het boek opgenomen foto’s is op minder dan acht minuten lopen gemaakt.
Ik wilde het boven genoemde aantal van honderd per se te halen. Ik liep verder en verder. Op een gegeven moment fietste ik eerst naar mijn vertrekpunt om vervolgens te voet een aantal straten te doorkruisen net zoals het Google autootje doet. Het werden meer dan honderd foto’s, ik kon kiezen, ik kon zelfs mijn ‘darlings killen’. Daarover later meer.
Overigens, dat wagentje speelde een rol bij het selecteren van foto’s. Wanneer namelijk in Google Streetview ook een min of meer vergelijkbare foto van het gefotografeerde ding was te zien kwam de foto niet door de selectie.
Ik neem geen foto’s die Google al maakte.

Stilleven

Dingen zijn dood. Een foto van een ding is dan ook een soort van stilleven. Dat woord letterlijk nemen, betekent dat een stilleven nog steeds leven heeft.
Een foto als stilleven is geslaagd wanneer het ding lijkt te leven, wanneer het levensecht is.

blauwe reiger

 

Lopend langs de Suezkade zag ik een dode blauwe reiger in het water drijven. Dat is een bijzondere, opvallende vogel vanwege zijn grootte, zijn lange nek, dito poten en kleur.
De reiger dreef naar de kant. Ik wachtte rustig af tot ik de vogel  goed in beeld kreeg en maakte toen de foto. De foto toont  de schoonheid van de dood.
Die foto liet ik aan mijn oudste kleindochter zien, ze zat op de basisschool in groep zeven.
Ze kijkt; ze kijkt nog eens, en zegt: ’oh’.
Pauzeert even.
En zegt dan: ‘ah’.
Oh = Verwondering over de schoonheid van de (nog vliegende?) vogel.
Ah = Treurnis over diezelfde vogel, maar dan dood en drijvend.
In die volgorde. Het leven komt voor de dood. 
Lijkt een gefotografeerd stilleven te leven? Dan is dat een vorm van foto-animisme.

Manier van kijken

Fotograferen verandert je manier van kijken. Daar heb ik als volgt ervaring mee.

Die dag was het weer gelukt een foto te maken die ongetwijfeld bij de te selecteren honderd komt. Een foto van een engel, blazend op een hoorn, boven op een kerktoren, bij een sfeervolle blauwige verlichting.
Ik dacht na over de titel en associeerde op woorden als, blauwe engel, gevallen engel(en).
Dat laatste maakte mij duidelijk dat ik nóg een foto moest maken, namelijk een van een gevallen ster. Die ster stond in een scheef gewaaide halve maan op een koepel van een moskee. Dat had ik al heel vaak gezien omdat ik er vaak langs kwam. Maar niet gefotografeerd. Ik heb me er altijd over verbaasd. 
Een scheve ster op een heiligdom. Waarom wordt dat niet hersteld?

Door via associatie op een titel anders, fotografisch, te kijken, kon ik er pas een foto van maken.

vallende ster

Ze kreeg als titel: vallende ster.

Nieten

Met de gekozen naam (DOK) voor het project is het eenvoudig de gemaakte digitale foto’s in passende mappen te stoppen. Is een foto een ding, een onding, of een knipoog?
Wel, soms is het maar de vraag waar een foto thuishoort.
Ding of onding is een kwestie van een persoonlijk oordeel. Personen verschillen, oordelen verschillen.
Soms staan er verschillende objecten op één foto, welk geeft dan de doorslag als het ene een ding en het andere een onding is?

Ik maak een foto van een constructie van stalen balken die op palen staat, en boven water uitsteekt. Het object trekt mijn aandacht ook nadat ik de foto op het schermpje heb gezien en tegen valt.
De foto heeft te weinig zeggingskracht. Het is de vraag of ze in de map met dingen komt.
De achtergrond dringt zich te veel op. Die zou minder opvallend in beeld moeten.
Ik zie dat het ook anders kan door een ander standpunt in te nemen. En door bij mistig weer te fotograferen valt die achtergrond minder op.
Ik noteer in mijn aantekeningen: mist verstilt.
Ook in de maand juni komt er soms avondmist voor, zo bleek. 
Ik ga op 3 juni '16 terug en maak de foto bij avondmist. De stilte is er hoorbaar.

Uiteindelijk verdwijnt ook deze foto in de map van nieten.
De foto zorgde wel voor de geboorte van een nieuw idee.

constructie

Fotografeer het onzichtbare, fotografeer stilte, het onhoorbare.

Kill your darlings

Bij de start van een nieuw project spelen sommige foto’s een doorslaggevende rol bij het vormen van het idee dat als basis dient.
Voor dit project zijn dat natuurlijk foto’s die ik aan het begin maakte. Sommige foto’s spelen weliswaar die rol, maar ze overtuigen niet wanneer het puur om fotografische kwaliteit gaat. Vanwege het belang voor het project in zijn geheel is het lastig daar minder subjectief over te oordelen en geef je ze ondanks de mindere kwaliteit het voordeel van de twijfel. Ze blijven geselecteerd, tot op het moment dat je werkelijk knopen durft door te hakken.
De term kill your darlings komt uit de literatuur. Schrijvers kennen dat en hakken knopen door. Ze schrappen tekst.
Pas hem toe op fotografie en verbeter zo de kwaliteit. De getoonde blauwe kamer was een darling to kill.

blauwe kamer

 

Deze foto is als een knipoog bedoeld.
Een knipoog naar eerder gebruik van een toilet door de Franse kunstenaar Duchamps die in 1917 een urinoir als kunstwerk in een museum plaatste, en een knipoog naar de bekende fotograaf Weston die zijn toilet al in 1925 fotografeerde. De blauwe kamer staat echter niet in het boek.

Google streetview

Hier volgt een schermafdruk gemaakt met Google streetview en een 'vergelijkbare' eigen opname met als titel Gevelstenen die in het boek staat.

streetvieuw

 Lokatie: Den Haag, hoek De la Reyweg / Steijnlaan.

 

Dingen en knipogen

Sommige objecten zijn naamloos en hebben geen functie.
Ze zijn gewoon een ding.
Sommige objecten hebben hun functie in de loop van de tijd verloren doordat ze niet langer gebruikt worden omdat ze ouderwets, versleten, of verwaarloosd zijn.
Deze objecten zijn ding geworden.

Het is de vraag of van elk object een ding-foto gemaakt kan worden.
Kan bijvoorbeeld een kunstobject tot ding gefotografeerd worden? En hoe zit dat met mensen?
Fotografische middelen als camerastandpunt, licht(omstandigheden), en uitsnede, helpen daarbij. Ik heb dat toegepast op meerdere objecten.
Met een speciaal object bleek dat erg lastig, namelijk een molen. Zolang wieken (deels) zichtbaar blijven op een foto wordt het nooit een ding; het blijft een molen.
Ik heb daarom een foto van een molen met de titel ‘knipoog’ als laatste in het boek opgenomen.

 

Links

Voor contact of mail: Loek Raemakers

Circa:
Nee

Reageren

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Aantal stemmen: 0